Ben faninin acısına, seyrü sefadan geldim.

             Bu dizelerden de belli olduğu gibi Mahzuni, 17.11.1939 yılında dünyaya geldiğini söylemektedir. Ozanın doğum tarihi konusunda belirsizlik bulunmasına karşın, ozanın kendisi 1939 tarihini doğru kabul etmiş ve yukarıda ki dizelerle de bu tarihi onaylamıştır. Baba adı Zeynel ve anne adı Döndü’dür. Ozan bu dizelerde Alevi bir ailenin çocuğu olarak doğduğunu ve bu yol (Aleviliğe)’a tutkun olduğunu belirtiyor. Ozan bu gelip geçici yaşama, bir anlık zevkle geldim diyor.

            Asıl ismi Şerif Cırık olan Mahzuni Şerif, ozanlık meyini, âşıklık badesini aldıktan ve demini edindikten yani tinsel ve dirimsel olgunluğa ulaştıktan sonra, amcası Cırık Baba ona mahlasını (yani kültürel kimliğini) veriyor. Amcası Cırık Baba, Şerif Cırık’ın, sessiz, sakin, saygılı, adil, hak bilir ve mahçup duruşundan hareketle ona Mahzuni mahlasını vermiştir. Kimi kez Mahsuni, kimi kez de “Mahzuni” olarak da söylenen bu sözcükten her ikisi de Mahzuni Şerif’in ozanlık kimliğine uymaktadır. Çünkü Mahsun da, güven altına veya korumaya alınmış demektir. Mahzuni veya Mahsuni, ürettikleriyle güven sunmuş ve halkı tarafından ürettikleri güven altına alınmış, eserleri halk tarafından korunan bir ozan olmuştur.

            Kuleli Askeri Lisesi’nde okurken, toplumculuğa ve Halk Edebiyatına gönül verdiği ve Alevi olduğu gerekçeleriyle ordudan atılır. 1961 yılından itibaren Mahzuni ait olduğu alanda (yani Halk Ozanlığı alanında ) eserler üretmeye başlar. O günden sonra yüzlerce plak ve kaset yapar.

              Mahzuni Şerif daha on yaşındayken amcası Âşık Fezali’(Behlül Baba)’den saz çalmayı öğrenir. 15 yaşlarından itibaren şiirler yazmaya, türküler söylemeye başlar. O dönemlerde Mahzuni daha çok usta malı eserler okur. 1955’lerden itibaren kendi eserlerini üreterek ozanlık işlevini yüklenir. Mahzuni O tarihten ölene kadar bu misyonunu hiç ödün vermeden onurlu bir şekilde sürdürmüştür.

            Mahzuni yaklaşık 45 yıllık ozanlık dönemine; 450 adet 45’lik plak; 10 adet long play; 65 kaset sığdırmış ve doğaçlama yaptığı eserlerle birlikte yaklaşık 20.000’e yakın şiir ürettiğini belirtmiştir. Mahzuni “Dolunaya Tül Düştü” isimli kitabında bu bilgiyi vermiştir. Doğal ki önemli olan yazdığı şiir adedi söylediği türkülerin niceliği değildir. Bu eserlerin içeriğidir.

            Hakkında yazılan ve yazdığı kitaplar ile de, uluslar arası edebi tartışmalara konu olur. 1998 yılında dünyanın, yaşayan üç büyük ozanı arasında birinci sırayı alır.

            1998 Yılında Beyin Kanaması ve 2001 yılında ise Kalp Krizi geçiren ozanımız; 17.05.2002 Tarihinde yaşama gözlerini yumarak, aramızdan ayrılmıştır.

Mahzuni geçen bu dokuz yılın sonunda da toplumda ki diriliğini, olanca gücüyle korumaktadır. O bıraktığı eserlerle büyük çoğunluğun beyninde, gönlünde ve dilinde halen olanca canlılığıyla yaşamını sürdürmektedir.

            Mahzuni Şerif’in yaşam görüşünü, dünyaya, evrene, topluma ve insana bakışını; dünyayı, evreni, toplumu ve insanı yorumlayışını anlayabilmek için, Onun eserlerine, şiirlerine ve yorumlarına bakmak gerekiyor. Mahzuni’nin eserlerini incelediğimizde hümanist anlayışın onun en belirgin yönünü oluşturduğunu görürüz. Geleneksel halk şiirini veya halk ozanlığını tarihsel bir süzgeçten geçirdiğimizde, büyük ozanlarımızın hemen hepsinde belirlediğimiz ortak yanlarının çok olduğunu görürüz. Bu ortak yanların; Hümanist olmaları, dinin özüne, içeriğine inanmaları, şekilsel inancı dışlamaları, bilimi önder görmeleri, aklın ve vicdanın özgürlüğünü savunmaları, Allah’a sevgiyle yönelmeleri, barışı, dostluğu, güveni, eşitliği, kardeşliği, bütünlüğü,...vb. savunmaları, aklı ve mantığı düşüncelerinin ana kaynağı saymaları, haksızlığa başkaldırmaları, mazlumun yanında yer almaları,...vs. görürüz. Ozanlarımızın böyle erdemli değerleri savunmalarının maddi ve tinsel kaynaklarını Anadolu’nun kültürel kalıtından aramak gerekmektedir.

               Bilindiği gibi Anadolu’muz binlerce yıl insanlığın bir ekin (kültür) merkezi olmuştur.  “En eski tarihi, en eski geçmişi, en eski uygarlıklarıyla bir bölünmez bütündür Anadolu. Hangi taşı kaldırsanız altında bu toprağın en eski yerlerinden kalma bir yaratma ürünü, bir başarı kalıntısı, bir düşünce belgesi bulursunuz. Bu varlıklar, bu kalıntı niteliği taşıyan buluntular Anadolu'nun gerçek tarihi belgeleri, kanıtlarıdır bizim için. (İsmet Zeki Eyüboğlu; Anadolu İnançları, Anadolu Mitolojisi Geçit Kitapları 1987 Bas. Sayfa 30) . Eyupoğlu’nun da belirttiği gibi Anadolu uygarlıkların odak noktasıdır. İnsanlığın en zengin kültürel malzemesi bu topraklardadır. Hemen her görüş, her inanç bu topraklarda yaşamıştır. Yine hemen her görüşün her inancın kalıtını taşıyan mabetleri, kervansarayları, dinsel ibadet yerleri, tarihi yolları, köprüleri, sarayları, kümbetleri,...bg. Vardır.

            İşte Halk Ozanlarını besleyen kaynak bu bitmez-tükenmez kültürel birikimdir. Kültür zenginliğidir.

           Mahzuni Şerif’te bu çeşmeden beslenmiştir. Mahzuni, 20. Yüzyılın en büyük Halk Ozanlarından birisidir. Halk ozanı; halkın değer yargılarını, yaşamdaki sınıfsal çelişkileri, yaşadıkları bölgenin coğrafik koşullarını, doğa olaylarını, halkın uğradığı felaketlerini, halkın sevinçlerini, üzüntülerini, acılarını, kederlerini, yoksulluklarını, varsıllıklarını, korkularını, savaşlarını... vs. olguları ve olayları en ince duygularla estetik değerler de katarak, anlatan halk bilimi insanlarıdır.

           Bu tanımdan hareketle Mahzuni’nin ozan kimliğine baktığımızda onun yıkarı da yaptığım tanıma uyan bir yapıya sahip olduğunu görürüz.

           Mahzuni Şerif’te toplum ve insanı etkileyen her şeyi bulmak olasıdır. Öyle ki onda bilim vardır, din vardır, kitap vardır, toprak vardır, meclis vardır, kader vardır, soru vardır, sorgu vardır, felsefe vardır köy vardır, şehir vardır, devlet vardır, millet vardır, doğruluk vardır, barış vardır, yiğitlik vardır, güzellik vardır, erdem vardır, zam vardır, zulüm vardır, hoşgörü vardır, açlık vardır, yoksulluk vardır, dünya vardır, evren vardır, zevzeklik vardır, nakkaşlık vardır, yuh vardır, övgü vardır, yergi vardır, memleket vardır, direnç vardır, yol vardır, karlı dağlar vardır, başkaldırı vardır, gardiyan- hapishane vardır, öğüt vardır, insanlığa sesleniş vardır, sevgi vardır, deli vardır, mağara vardır, zam vardır, okul vardır, aydın vardır, diploma delisi vardır, su vardır, doğum vardır, ölüm vardır, soyanlar vardır, şeref vardır, ceylan vardır, ceylan vardır, hacı- hoca –dede vardır....vs. kısacası toplumla ilgili ne ararsan Mahzuni’nin eserlerinde bulabilirsin. Görüldüğü gibi Mahzuni Şerif çok yönlü bir ozanımızdır.

               Mahzuni; Alevi- Bektaşi; Sosyalist, demokrat, laik, çağdaş, Atatürk’e gönülden bağlı; bağımsızlıktan, yoksullardan, mazlumlardan, ezilenlerden... vs. yana bir duruş sergileyen, eserlerinin özünü bu değerlerle donatan bir Halk Ozanımızdır.

             Mahzuni biraz Yunus EMRE; biraz NESİMİ; biraz, Pir SULTAN; biraz KARACAOĞLAN; biraz Âşık VEYSEL... vs. dir. Mahzuni Yunus gibi ilahi; Karacaoğlan gibi gönül aşkı ile dolu bir insandır. O Pir Sultan gibi başkaldırıcı, Nesimi gibi sorgulayıcı, Veysel gibi doğacıdır. Bu anlamda Mahzuni bu ozanlarımızın bir senkretizmi (birleştirici)’ dir adeta.

Ozanınız zaman gelir:

 “Hesap edilip hak alınsın/ Kavgalar hep, lafta kalsın/Kaygusuz bir devlet baki/ başımıza var edilsin/ diyerek başkaldırır. Pir Sultan olur.

Zaman gelir “Adem ile Havva vücut bulurken/ Cennet miyim, Şeytan mıyım ben neyim? diye sorgular ve Nesimi olur.

Zaman gelir “Aşk şarabın doya, doya/ Sundun, sundum içemedim “ der. Karacaoğlan olur.

Zaman gelir “Bahar gelip, lale sümbül açınca/ Boz bulanır ehli söker yaylalar” diyerek Veysel olur.  Ben insanlar değerini ölçemem/ Doğu-Batı-Gavur- Müslim bir bana/ der Yunus EMRE olur.

Zaman gelir;   baskı ve işkence görenlerin, asılan gençlerin, yoksulların, emekçilerin sesi olur ve “Erim, Erim Eriyesin” “Elem Geldi”, “Yiğitler, “Amerika Katil”,“Bizim Be, Ambargo Mambargo Dinleme Gardaş, Yuh Yuh, Sınıfsız Okul ” …vs. gibi eserleri bu dönemi anlatan önemli eserler olarak beyinlere kazır.

            Zaman gelir, “karıncaların bile vatanı vardır/bilin ki dünyada ben vatanlıyım” diyerek bağımsızlıkçı olur.

Zaman gelir;

Prangalar çiçek açtı kolumda

Kanlı zalim güler, eğlenir şimdi

Devriyeler gezer oldu yolumda

Obamızda kara bağlanır şimdi. Diyen dizeleriyle görmüş

olduğu bakıları ve acıları dile getirir.

            Zaman gelir;

Ey Atatürk, seni öyle sevdim ki

Akıl baştan gitti unutamadım

Dağların başına saldın kağnıyı

Teker taştan gitti unutamadım

Der ve Atatürk’e olan hayranlığını ortaya koyar.

                   Bu yollar barajlar halkın emeği

Halk pişirdi onlar yedi yemeği

Kitapları  yakıp  doğru demeyi

Gel yakanı düşün, yakanı düşün. Diyen ve her zaman çalışandan,

emekçiden yana olan toplumcu bir ozandır.

İki kardaş bu kavgayı

Durdurun Allah aşkına

Yara kangren olmadan

Sardırın Allah aşkına

            Diyerek kardeş kavgasının bitmesini ister.

 Ey Mahzuni Kan kalesin, yık da tarumar eyle

                        Tahammül bir Zülfükardır, kullanan Merdan’ımış

                        Eğer goncayı seversen, durma ahuzar eyle

                       Bülbülü bülbül eyleyen, dil ile efkan imiş. Diyerek tasavvufun en temel nirengi noktasını dile getirir. Kan kalesi, Alevi- Bektaşi felsefesinde insan bedeninin bütünü anlamına gelir. Ozanın da dediği gibi, Kan Kalesi, bedenin, ereksel veya istenç yönüdür. Bedenin kalesidir. O kaleye her değer girmemelidir. Bu da ancak bilinçle olabilir. Eğitilmiş, arınmış, temizlenmiş ve insani değerlerle donanmış bir beden, nefis kalesini yenmiş bir bedendir.

İnsan bedeni bir bütündür. İnsanın, bu bütünlüğün farkında olması, kendi gerçekliğini ve özünü kavraması, aynı zamanda kendisiyle bedeni arasında ki yabancılaşmayı da ortadan kaldırmasına zemin sağlar. Ozan, “kan kalesini yık ta tarumar eyle” derken, insanın benliğinden kurtulmasını, bencilliği, kötülüğü tininde atıp o duygulardan uzaklaşmasını; her olay ve olguda sabırlı olunmasını belirtmektedir.  

            Zaman gelir;

Sıvı idim katılaştım şey oldum

                                   Cisim buldum et kemikli tüy oldum

                                   İnsan oldum köle oldum, bey oldum

                                   Nice sene yaratıldım, çürüdüm. Bilimsel bir dil kullanır ve bilime olan güveni ortaya koyar.

          Mahzuni çok yönlü bir ozandır. Bu onu evrenselleştiren bir yandır. Hemen her konuda eserler vermiştir.

                                   Dünya yokken boşluk ise kâinat

                                   Boşluklar kimlere ederdi biat

                                   Gerçi beni sevmez ama Şeriat

                                   Gel gör ki, bilimin, şakası yoktur. Diyen ve felsefi söylemlerle varlığı sorgulayan bir ozan olmuştur.

            Mahzuni Şerif araştırmacı yazar Süleyman Yağızla yaptığı bir söyleyişi de şunları söylemiştir. “Geçmişteki ozanları, yaşayan ozanları bir, bir inceledim. Kendime yol gösterici, eylem kılavuzu olarak seçtiğim Ozan Pir Sultan oldu. Ses olarak da etkilendiğim Davut Sulari’dir. Toprak çocuğuyuz, toprağa karşı büyük özlemimiz vardır. Bunu da en iyi dile getiren Veysel Baba idi. Belirli bir derecede onun da etkisinde kaldım. Davut Sulari’den esinlendiğim sese, Âşık Veysel mülayimliğimi kattım. Düşün felsefemi de yukarıda belirttiğim gibi Pir Sultan’dan aldım” .(Süleyman Yağız; İşte Bizim Mahzuni; Hasat yay. 2. Baskı. 19991; sayfa 12-13.)

            Mahzuni Şerif gelenekten beslenen, ama çağdaş değerlerle donanmış ve geleneğin üzerine çağdaş değerleri katarak gelenekten sıyrılabilmiş ender ozanlarımızdan biridir. Gerek saz çalma tekniği, gerek müziğindeki tonlama ve tını, gerek sözlerinde ki felsefi içerik ve gerekse yaşamda ki duruşuyla o çağdaş bir ozan olmayı bilmiştir. Mahzuni çağının tanığı bir ozandır. O ürettikleriyle ölümsüzleşmiştir.

            Mahzuni halkının değerlerini çok iyi özümsemiş o değerleri sahip çıkmıştır. O halkının hiçbir değerini küçümsememiş, halkın gözü, kulağı ve sesi olmasını bilmiştir. Halk için sanat üretmenin doğruluğunu öldüğünde kanıtlamıştır. Bu halk Mahzuni’sine ne kadar değer verdiğini onun cenazesine katılarak göstermiştir. O günü yüz binler Mahzuni’yi uğurlamak için son görevlerini yapmak için Hacı Bektaş’a gelmişleridir. Halk Mahzuni’yi anlamış ve onu kalbine gömmüştür. Halk ozanını eserlerinde yaşatmayı sürdürmektedir.

Mahzuni yaklaşık 45 yıllık ozanlık dönemine; 450 adet 45’lik plak; 10 adet longplay; 65 kaset sığdırmış ve doğaçlama yaptığı eserlerle birlikte yaklaşık 20.000’e yakın şiir ürettiğini belirtmiştir. Mahzuni “Dolunaya Tül Düştü” isimli kitabında bu bilgiyi vermiştir. Doğal ki önemli olan yazdığı şiir adedi söylediği türkülerin niceliği değildir. Bu eserlerin içeriğidir. Güçlü bir doğaçlaması olan Mahzuni’nin her anı şiirler doluydu. Dost sohbetlerinde birkaç saat içinde onlarca eser ürettiği olmuştur.

Mahzuni Şerif Anadolu’nun bitmez tükenmez kültürel kalıtından beslenmiş ve serçeşmenin kaynağından içmiştir. Mahzuni’nin şiirlerinde, hemen her dokuyu yakalamak olasıdır. Mahzuni’de toplumsal, tasavvuf, sevda, taşlama, ağıt, destan..vs. konularını işleyen bir çok eseri bulmak bir arada bulabiliriz. Yani Mahzuni çok yönlü bir ozan.

               Mahzuni; Alevi- Bektaşi; Sosyalist, demokrat, laik, çağdaş, Atatürk’e gönülden bağlı; bağımsızlıktan, yoksullardan, mazlumlardan, ezilenlerden... vs. yana bir duruş sergileyen, eserlerinin özünü bu değerlerle donatan bir Halk Ozanımızdır.

            Ozanımızı 9. Ölüm yıldönümünde saygıyla anıyorum.

                                                                            Süleyman ZAMAN

Kaynaklar:

             İsmet Zeki Eyüboğlu; Anadolu İnançları, Anadolu Mitolojisi Geçit Kitapları 1987 Bas

            Süleyman YAĞIZ; İşte Bizim Mahzuni; Hasat yay. 2. Baskı. 19991;

            Süleyman ZAMAN; Mahuzni Şerif; Yaşamı-Sanatı-Eserleri; Ürtün Yay. 1996

            Süleyman ZAMAN; Mahzuni Felsefesi; Sanay Yay. 2004